Działaj

Masz wpływ na to, jaki będzie świat w którym żyjesz. Podejmuj odpowiedzialne wybory i namawiaj do nich bliskie osoby.

Zasady 6R* (*nazwa pochodzi od pierwszych liter w języku angielskim) to świadomy i odpowiedzialny styl życia, ograniczenie konsumpcji dóbr i utylizacja odpadów. Ma na celu zmniejszenie naszego negatywnego wpływu na świat i środowisko naturalne. Może słyszeliście już o 3R lub 4R? My proponujemy 6R. Zanim zajmiesz się recyclingiem zachęcamy do spojrzenia na temat szerzej i głębiej.

1

RETHINK

Przemyśl

więcej

2

REFUSE

Odmawiaj

więcej

3

REDUCE

Ograniczaj

więcej

4

REUSE

Używaj wielokrotnie

więcej

5

RECYCLE

Odzyskuj

więcej

6

RECOVER

Naprawiaj

więcej

1

Rethink znaczy przemyśl

Działania, które proponujemy wynikają z konkretnej wiedzy o świecie i wyznawanych wartości. One skłaniają nas do refleksji, do której zachęcamy i Ciebie. Myśl krytycznie! Analizuj swoje codzienne zwyczaje konsumenckie. Suma działań poszczególnych osób ma ogromny wpływ na świat, w którym żyjemy.

  • Zastanawiałeś/łaś się kiedyś, dlaczego już następnego dnia po pojawieniu się nowej wersji znanego smartphone’a media spekulują o dacie premiery kolejnego modelu? Czy postęp technologiczny rzeczywiście jest aż tak szybki?
  • Dlaczego, kiedy zepsuje się pralka lub lodówka, trudno znaleźć kogoś, kto ją zreperuje (najczęściej nie dając gwarancji), a koszt naprawy jest zbliżony do ceny nowego produktu? I czy to ma sens?
  • Jak to się dzieje, że telewizor czy drukarka psują się często zaraz po wygaśnięciu gwarancji?
  • Dlaczego firmy odzieżowe narzucają nową modę na każdy kolejny sezon, nakłaniając nas, by wyrzucić stare, a kupić nowe ciuchy?

Odpowiedź jest dość prosta: To marketing, który ma na celu nakręcanie spirali sprzedaży. Firmy chcą byśmy kupowali coraz więcej i coraz częściej. Tylko czy myślałeś/aś kiedyś, jakie to ma skutki dla środowiska, dla krajów, gdzie pozyskuje się surowce do produkcji tych rzeczy oraz dla naszych relacji społecznych?

ONZ podaje, że od kilku lat świat produkuje ponad 20 milionów ton śmieci elektronicznych rocznie i liczba ta stale rośnie. Według szacunków w 2017 roku może ona przekroczyć 50 milionów ton (czyli ciężar równy około 280 tysiącom dużych samolotów pasażerskich). To tylko w 2017 roku i tylko śmieci elektroniczne! Większość z nich ląduje poza Europą czy USA. Mimo że jest to zakazane, takie składowiska piętrzą się w Ghanie, Indiach, Pakistanie, Chinach czy Nigerii.

Czy zdarzało Ci się:

  • w pośpiechu wręczyć drogi prezent komuś bliskiemu, zamiast podarować im swój czas i uwagę, np. wspólny spacer czy rozmowę?
  • kupić coś, czego tak naprawdę nie potrzebowałaś/łeś, ale wkręciła Cię reklama lub czułeś/aś presję otoczenia?
  • wyrzucić lub przestać używać jakiś przedmiot niedługo po zakupie, choć wciąż był on sprawny i w dobrym stanie?

Świat nieustannie wymaga od Ciebie zarabiania i wydawania pieniędzy. W wielu przekazach medialnych to obecnie niemal jedyne wyznaczniki sukcesu czy szczęścia. Pomyśl, czy się na to godzisz?

Pełna przyniesionych przez ocean śmieci plaża Rezerwatu Przyrody na Hawajach (Hawaiian Islands National Wildlife Refuge )
© Susan White/USFWS


Konsumpcja i wzrost gospodarki są też czasem przedstawiane jako odpowiedź na wszelkie problemy globalne. Znamienna była wypowiedź prezydenta USA, Georga W. Busha, który po atakach terrorystycznych na World Trade Center z 11 września 2001 roku pokrzepiał Amerykanki i Amerykanów, zachęcając ich do kupowania.

Marketing jest wszechobecny. Reklama butów, które obejrzałeś/łaś w internecie „chodzi” potem za tobą po wszystkich portalach przez kolejne dni, by skłonić Cię do zakupu. Promocje podgrzewają atmosferę. Lokowanie produktów pojawia się w prawie każdym serialu, filmie i teledysku. Gwiazdy i celebryci wspierają różne marki, bo jeśli ich lubisz, to może chętniej się skusisz. A czy naprawdę uważasz, że Kanye West zaprojektował sam buty dla znanej marki, a jego fani spędzili 4 dni koczując pod sklepem, by je kupić? A może to tylko chwyt reklamowy?

Większość konsumentów rzadko zadaje sobie takie pytania. My zachęcamy Was do zastanowienia się, skąd pochodzą produkty, których codziennie używacie i jaki mają wpływ na środowisko naturalne i osoby, które są zaangażowane w ich produkcję. Poznajcie kampanie, dotyczące takich produktów, jak czekolada, owoce tropikalne, ubrania, drewno i papier czy obuwie. Powstają one w oparciu o wiedzę dotyczącą tego, jak wygląda produkcja zwłaszcza w krajach globalnego Południa i jaki ma wpływ na lokalną ludność. Takie kampanie doprowadziły do powstania Sprawiedliwego Handlu.

Co możesz zrobić już dziś?

  • Uważaj, czy nie jesteś tylko bezwolnym trybikiem w gigantycznej maszynie sprzedaży i zysku; staraj się unikać tej roli
  • Bądź krytyczny/a wobec reklamy
  • Modę traktuj z dystansem. Może wystarczy jeden super gadżet czy ciuch zamiast kilku? A może czasem warto iść pod prąd i nie ulegać bezkrytycznie modzie
  • Sam/sama decyduj, co i kiedy kupujesz; sprawdzaj swoje autentyczne potrzeby i nie ulegaj tym sztucznie kreowanym
  • Nie pozwól rzeczom odbierać Twojej wolności i czasu

2

Refuse znaczy odmawiaj

Krytyczny stosunek do konsumpcji stał się ostatnio wręcz modny. Minimalizm, slow-life, slow food oraz dbanie o równowagę między pracą a życiem prywatnym (ang. work-life balance) są w niektórych kręgach popularne. Life-stylowe magazyny opisują historie ludzi, którzy porzucili pracę w korporacji i wyprowadzili się z miasta, by uprawiać ziemię i żyć w zgodzie z naturą.

Nie każdy chce podejmować aż tak radykalne kroki, ale każdy powinien wiedzieć, jaka jest cena naszej konsumpcji. Są nią groźne dla nas wszystkich zmiany klimatu, coraz bardziej zniszczone środowisko, w którym żyjemy i nadużycia wobec wielu społeczności lokalnych (opisane na naszej mapie).

Dlatego zachęcamy do DEKONSUMPCJI. To postawa, polegająca na świadomym ograniczaniu swoich zakupów i korzystania z różnych dóbr. Wiąże się też z większym docenieniem wartości niematerialnych, relacji z ludźmi i przeżyć duchowych (jak cisza, świeże powietrze, przyroda, przyjaźń, odpoczynek, współdziałanie z innymi, więź z lokalną społecznością, kultura).

Na całym świecie wiele osób i organizacji nie zgadza się z tym, że rozwój powinien być rozumiany jako nieustanny wzrost gospodarczy. To ruch POST-WZROST(ang. de-growth), który głosi, że na Ziemi z ograniczonymi zasobami (woda, lasy, flora i fauna, surowce, skały, rudy) ciągły wzrost gospodarczy jest nie tylko niezrównoważony, ale na dłuższą metę wręcz niemożliwy do utrzymania. Równocześnie wzrost gospodarczy nie przynosi automatycznie wyższego poziomu szczęścia.

© Pixabay CC0; geralt

Co możesz zrobić już dziś?

  • Nim kupisz kolejny gadżet czy ciuch pomyśl czy na pewno są Ci one niezbędne. Jak długo i jak często będziesz z nich korzystać? A może masz już dość w domu? Czy na pewno musisz mieć 20-ty T-shirt? Lub co kilkanaście miesięcy nowy telefon?
  • Producenci elektroniki kuszą wciąż nowymi rozwiązaniami. Nie daj się wkręcić w tę grę. Nowsze modele telefonów są często mniej trwałe niż stare i jeszcze szybciej się dezaktualizują. Miej świadomość, że wszystko obliczone jest na to, byś jak najwięcej wydał/a.
  • Krytycznie patrz na modę. Nie podążaj za nią ślepo.
  • Nie daj się omamić promocjom! Często nakłaniają do kupna czegoś, czego nie potrzebujemy.
  • Ogranicz chodzenie do sklepu. Nawet spożywcze produkty możesz kupować raz na kilka dni. Oszczędzisz czas i podszkolisz się w planowaniu.
  • Zastanów się czy zawsze musisz być online? Zrób test i na kilka godzin, a może nawet dni wyłącz wszystkie urządzenia elektroniczne (komputer, telefon, telewizor). Sprawdź jak to jest i co wtedy możesz robić.
  • Zastanów się czy posiadanie wciąż nowych przedmiotów daje Ci szczęście. Może lepiej więcej czasu spędzać na spotkaniach z przyjaciółmi i rozwijaniu swoich pasji?

3

Reduce znaczy ograniczaj

Ogranicz konsumpcję przez przemyślane zakupy. Zastanów się ile rzeczy naprawdę potrzebujesz. Mniejsze zakupy to nie tylko mniejsze wydatki, ale też ograniczenie zużycia surowców, wody, energii i transportu oraz redukcja odpadów. To z kolei zmniejsza nasz negatywny wpływ na środowisko.

Czy wiesz czym jest ślad węglowy?

To ilość wszystkich gazów cieplarnianych (dwutlenku węgla, metanu i kilku innych gazów) wyemitowanych w związku z działalnością człowieka. Ślad węglowy można określać w odniesieniu do osób, produktów, usług, zakładów pracy, miast i państw. Na kilku portalach znajdziesz kalkulatory, które pomogą ci obliczyć twój ślad węglowy na podstawie tego, gdzie mieszkasz, z jakiego transportu korzystasz, co kupujesz, gdzie jeździsz na wakacje itp. Dla przeciętnego Polaka wynosi on 8000 kg CO2. Tymczasem światowy cel to tylko 2000 kg CO2 na osobę. Przelicz swój i zastanów się, co możesz zrobić, by go zmniejszyć.

Śmiecie elektroniczne © Pixabay CC0; INESby

Co możesz zrobić już dziś?

  • Nie wyrzucaj jedzenia! Nim pójdziesz do sklepu sprawdź zawartość lodówki. Zrób listę zakupów i trzymaj się jej. Wszystko, co masz w domu wykorzystaj, a kupuj tylko tyle żywności, ile Twoi domownicy zdążą zjeść nim się zepsuje. Uważaj na daty przydatności.
  • Kiedy tylko możesz zrezygnuj z jednorazowych opakowań (foliówek, butelek). Noś przy sobie torbę na zakupy (płócienną lub plastikową). Torby foliowe i pudełka na żywność wykorzystuj wielokrotnie.
  • Wyeliminuj podwójne pakowanie produktów, np. ziemniaków w siatce nie wkładaj już do foliówki; do wielu owoców i warzyw nie potrzeba wcale torebki.
  • Staraj się kupować produkty minimalnie opakowane, np. warzywa bez kartonika, plastikowego pudełka lub folii, kremy bez pudełka z kartonu.
  • Wykorzystuj produkty do końca, np. rozetnij tubę, butelkę postaw do góry dnem.
  • Drukuj dwustronnie, korzystaj z papieru z recyklingu (szary też jest ładny!)
  • Jeśli tam, gdzie mieszkasz woda z kranu nadaje się do picia, nie kupuj wody butelkowanej.
  • Korzystaj z transportu publicznego, a latem z roweru. Przy okazji zadbasz o kondycję.
  • Wyłączaj niepracujące sprzęty, gaś światło w pomieszczeniach, w których nikogo nie ma, wyjmuj ładowarki z gniazdka.
  • Racjonalnie ogrzewaj mieszkanie. Przy włączonym kaloryferze nie zostawiaj na stałe otwartego okna. Przewietrz i zamknij je. Wyłączaj ogrzewanie, gdy wyjeżdżasz.

4

Reuse znaczy używaj wielokrotnie

Pomyśl czy nie można powtórnie wykorzystać produktu, który zamierzasz wyrzucić. Słoiki można użyć do przechowywania jedzenia, pudełka po lodach – do jego mrożenia, a ze starego T-shirta możesz zrobić szmatki do sprzątania. Ponowne wykorzystanie produktu w nowym przeznaczeniu to upcycling. Moda na biżuterię, meble i inne przedmioty codziennego użytku wykonywane metodą upcyclingu dotarła też do Polski. Upcycling jest zarówno formą wyrażenia swoich poglądów i sprzeciwu wobec marnowania materiałów, jak też rodzajem kreatywnej zabawy.

Wielokrotne użycie to też oddawanie innym przedmiotów, które nam nie są już potrzebne, ale wciąż są zdatne do użycia, np. używana kanapa, zasłony po zmianie wystroju wnętrza, telewizor, ubrania, książki, płyty itd. Postaraj się je przekazać rodzinie, znajomym, osobom ubogim, organizacjom typu Caritas czy PCK.

Kolczyki wykonane z butelek PET czyli biżuteria upcyclingowa
© Anna Rutkowska www.ekoista.pl

Co możesz zrobić już dziś?

  • Używaj kartek zadrukowanych z jednej strony jako brudnopisu.
  • Wykorzystaj słoiki na domowe przetwory lub a plastikowe pojemniki (np. po lodach) do przechowywania drobiazgów, zamiast kupować nowe.
  • Oddawaj ubrania, książki, zabawki rodzinie, kolegom, potrzebującym. Szczególnie ubrania z których się wyrasta warto przekazywać młodszym.
  • Zorganizuj lub weź udział w bezgotówkowej wymianie ubrań („swap party”) – dzięki temu będziesz mieć nowe ciuchy za darmo.
  • Wymieniaj się wśród przyjaciół i znajomych, np. książkami, czasopismami, filmami – to pozwoli uniknąć kupowania tych samych rzeczy przez wiele osób.

5

Recycle znaczy odzyskuj

Jeśli nie da się wyeliminować odpadu lub użyć go ponownie, należy odzyskiwać surowiec, z którego został zrobiony. Chodzi przede wszystkim o szkło, plastik i papier, ale także o cenne metale zawarte np. w elektronice. Dlatego tak ważne jest korzystanie ze specjalnych pojemników do segregacji. Szczególnie ważne są pojemniki na elektrośmieci, baterie, świetlówki – dzięki nim możemy odzyskać surowce, a równocześnie zadbać, by szkodliwe substancje, jak metale ciężkie nie przedostawały się do środowiska (wód gruntowych, gleby) i nie szkodziły nam i przyrodzie.

© Pixabay CC0; imordaf Pojemniki na recycling

Co możesz zrobić już dziś?

  • Segreguj odpady na surowce wtórne: papier, szkło, tworzywa sztuczne, metal, ubrania; pamiętaj, że do specjalnych pojemników możesz wrzucać wszystkie plastiki (nie tylko butelki, ale też opakowania produktów).
  • Zgniataj butelki przed wrzuceniem do pojemników.
  • Segreguj elektrośmieci i baterie, nie wyrzucaj ich nigdy do zwykłych śmieci.
  • Kompostuj, jeżeli istnieje taka możliwość oddzielaj odpady organiczne/ bioodpady.

6

Recover – Naprawiaj i domagaj się możliwości naprawy

Dlaczego dużo produktów psuje się wkrótce po upływie gwarancji? Dlaczego w wielu samochodach nie można już samodzielnie wymienić żarówki w reflektorze, a naprawa lodówki czy pralki stała się nieopłacalna? Kilkadziesiąt lat temu ludzie używali sprzętów, które działały bezawaryjnie przez wiele lat, a jeśli się popsuły były reperowane. Naprawa sprzętów domowych, butów czy ubrań było normą. Firmy konkurowały trwałością i niską awaryjnością swoich wyrobów. To się jednak zmieniło, kiedy firmy zorientowały się, że mogą sztucznie nakręcać sprzedaż, celowo „postarzając” swoje produkty lub utrudniając ich reperację.

Planowe postarzanie produktu to strategia producentów, polegająca na takim projektowaniu towarów, by miały one ograniczony czas użycia. Zwykle psują się po wygaśnięciu gwarancji. Gdy próbujemy dokonać ich naprawy, zwykle okazuje się, że będzie ona kosztowała niemal tyle, co nowy produkt. To kolejny celowy zabieg producentów, którzy nie dostarczają na rynek części zamiennych i tak projektują artykuły, by nawet drobna usterka wymagała wymiany całego panelu lub dużego podzespołu. Konsumentom bardziej opłaca się wtedy wyrzucić stary sprzęt i kupić nowy. Mało kto myśli o tym, jak opłakane ma to skutki dla środowiska.

Organizacje zajmujące się odpowiedzialną konsumpcją walczą o to, by przywrócić system naprawiania produktów, a także wprowadzić prawo, które będzie zapobiegać mnożeniu produktów pełniących tę samą funkcję. Sukcesem było stopniowe wprowadzanie uniwersalnej ładowarki do urządzeń elektronicznych, m.in. smartfonów.

Niszowe inicjatywy mające na celu zrównoważoną konsumpcję, takie jak Fairphone (etyczny telefon), nie tylko prezentują wiedzę o łańcuchu dostaw swoich podzespołów czy nawet surowców, ale też dbają o to, by poszczególne moduły urządzenia dały się łatwo wymieniać (np. ekran w smartfonie). Dzięki temu możemy korzystać z tych produktów dłużej i nie musimy ich wymieniać na nowe.

© Pixabay CC0; jarmoluk

Co możesz zrobić już dziś?

  • Rozejrzyj się, gdzie w Twojej okolicy są punkty usługowe, jak szewski czy krawiecki, korzystaj z nich.
  • Zanim wyrzucisz sprzęt zastanów się czy da się go naprawić. Trudno w to uwierzyć , ale są jeszcze nieliczne punkty naprawy elektroniki. Warto korzystać z ich usług.
  • Jeśli to możliwe używaj komputera stacjonarnego zamiast laptopa; znacznie łatwiej dokonać w nim usprawnień i wymiany podzespołów.
  • Popieraj i zaangażuj się w kampanie społeczne zmierzające redukcji konsumpcji a także do wyeliminowania „planowego postarzania produktów” i przywrócenia możliwości naprawiania sprzętów.